මානව ජීවිතයේ මූලිකම අභිලාෂයන්ගෙන් එකක් වන්නේ සැපත සහ සතුට ළඟා කර ගැනීමයි. යුගයෙන් යුගයට, සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට, පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට මෙම සැපත පිළිබඳ නිර්වචනයන් සහ එය ළඟා කර ගැනීමේ මාර්ගයන් වෙනස් වුවද, සතුට සොයා යන ගමන මානව පැවැත්මේ අඛණ්ඩ ලක්ෂණයකි. බුදු දහම, විශේෂයෙන්ම ත්රිපිටකයේ අන්තර්ගත සූත්ර දේශනා, මෙම මානව අභිලාෂය ගැඹුරින් විශ්ලේෂණය කරන අතර, සැබෑ සැපත කුමක්ද සහ එයට මග පෙන්වන නිවැරදි මාර්ගය කුමක්ද යන්න පිළිබඳව අගනා දර්ශනයක් ඉදිරිපත් කරයි. මජ්ජිම නිකායේ එන කන්දරක සූත්රය, මෙම විෂය පිළිබඳව අතිශය වැදගත් සහ ප්රායෝගික අවබෝධයක් සපයයි. මෙම ලිපිය, කන්දරක සූත්රයේ හරය, එහි විස්තර වන පුද්ගල ප්රභේද හතර සහ නූතන සමාජයට එහි අදාළත්වය පිළිබඳව විමර්ශනය කරනු ලබයි.
හැඳින්වීම: කන්දරක සූත්රයේ හරය සහ වැදගත්කම
ත්රිපිටකයේ සූත්ර පිටකයට අයත් මජ්ජිම නිකායේ, මජ්ජිම පණ්ණාසකයේ, පරිබ්බාජක වග්ගයේ හත්වන සූත්රය ලෙස කන්දරක සූත්රය හඳුන්වා දිය හැකිය. මෙම සූත්රය බුදුන් වහන්සේ විසින් කන්දරක නම් පරිබ්රාජකයාට සහ පෙස්සක නම් අලි හීලෑ කරන්නාගේ පුත්රයාට දේශනා කරන ලද්දකි. පෙස්සක යනු වන අලියන් හීලෑ කිරීමේ පලපුරුද්දක් සහ නිපුණතාවයක් ඇති අයෙකු වූ අතර, මෙම දේශනාව තුළින් සත්ත්ව හිංසනයෙන් තොරව අලි හීලෑ කිරීමේ ක්රමවේදයන් හා සම්බන්ධ උපමා ද භාවිතා කර ඇත. සූත්රයේ මූලික අරමුණ වන්නේ, සැපත අපේක්ෂා කරන පුද්ගලයන් තම ජීවිතය ගත කරන ආකාරය අනුව ඔවුන් ප්රධාන ප්රභේද හතරකට වර්ගීකරණය කිරීම සහ එම එක් එක් ප්රභේදයේ ස්වභාවය, ප්රතිවිපාක සහ සැබෑ සැපතට මග පෙන්වන නිවැරදි මාර්ගය පැහැදිලි කිරීමයි. මෙම සූත්රය තුළින් බුදු දහමේ මූලික හරයන් වන මධ්යම ප්රතිපදාව, අහිංසාව සහ ප්රඥාවන්ත ජීවන රටාව පිළිබඳව ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.
කන්දරක සූත්රය මගින් මානවයාගේ සැපත පිළිබඳ විවිධ ප්රවේශයන් සාකච්ඡා කරන අතර, එය හුදෙක් ආගමික දේශනාවක් පමණක් නොව, මානව චර්යාවන්, අභිප්රේරණයන් සහ ඒවායේ ප්රතිවිපාක පිළිබඳ මනෝවිද්යාත්මක විශ්ලේෂණයක් ද සපයයි. සූත්රයෙහි විස්තර වන පුද්ගල ප්රභේද හතර, සැපත සොයා යන මානව ගමනේ විවිධ අන්තයන් සහ මධ්යස්ථ මාර්ගය නිරූපණය කරයි. අද සමාජයේ පවතින විවිධ අභියෝග, ගැටුම් සහ මානසික පීඩාවන් හමුවේ, කන්දරක සූත්රයේ අදහස් අතිශය වැදගත් වේ. එය පුද්ගලයන්ට තමාගේ සහ අන් අයගේ ක්රියාවන්ගේ සැබෑ ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමටත්, සැබෑ සාමය සහ සතුට ළඟා කර ගැනීමටත් අවශ්ය ප්රායෝගික මගපෙන්වීමක් සපයයි. මෙම සූත්රය මගින් මානසික යහපැවැත්ම, සමාජීය සමගිය සහ සදාචාරාත්මක ජීවිතයක් සඳහා වන පදනම ද තහවුරු කරයි.
පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය සහ සැපත පිළිබඳ විවිධ දෘෂ්ටිකෝණ
සැපත සහ සතුට යනු මානව වර්ගයාගේ සදාකාලික ගවේෂණයයි. සෑම පුද්ගලයෙකුම, තම ජීවිතයේ විවිධ අවධීන්හිදී, විවිධ ආකාරවලින් සැපත අපේක්ෂා කරන අතර, එය ළඟා කර ගැනීම සඳහා විවිධ ක්රමවේදයන් අනුගමනය කරයි. කන්දරක සූත්රය, මෙම මානව ස්වභාවය ගැඹුරින් විමර්ශනය කරන අතර, සැපත පිළිබඳව පුද්ගලයන් දරන විවිධ දෘෂ්ටිකෝණ සහ එම දෘෂ්ටිකෝණවල ප්රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන්ගේ ක්රියාවන් හැඩගැසෙන ආකාරය මනාව පැහැදිලි කරයි.
බොහෝ විට, පුද්ගලයන් සැපත පිළිබඳව වැරදි වැටහීම් ඇති කර ගනී. භෞතික සම්පත්, බලය, කීර්තිය හෝ ක්ෂණික ඉන්ද්රිය සැප සම්පත් සැබෑ සහ ස්ථිර සතුටට මග පාදන බවට වන මිත්යා විශ්වාසයන් මෙයට ඇතුළත් වේ. මෙවැනි වැරදි වැටහීම් හේතුවෙන් පුද්ගලයන් තමාට හෝ අන් අයට හානිකර වන ක්රියාවන්හි නිරත වීමට පෙළඹිය හැකිය. මෙම සූත්රය, මෙම වැරදි වැටහීම් දුකට හා අසහනයට හේතු වන අයුරු පෙන්වා දෙයි. නිදසුනක් ලෙස, අන් අයව පීඩාවට පත් කරමින් හෝ තමාටම අනවශ්ය දුක් දෙමින් සැපත සෙවීම, අවසානයේදී තව තවත් දුක් වේදනා හා අසහනය ඇති කරන බව සූත්රය අවධාරණය කරයි. සැබෑ සැපත යනු බාහිර සාධක මත රඳා පවතින දෙයක් නොව, අභ්යන්තර සාමය, ප්රඥාව සහ අහිංසාව තුළින් ළඟා කරගත හැකි තත්ත්වයක් බව කන්දරක සූත්රය මගින් ගම්ය වේ. මෙම අවබෝධය, මානවයාගේ ජීවන රටාව සහ සදාචාරාත්මක වටිනාකම් පිළිබඳව ගැඹුරු ආවර්ජනයක් කිරීමට පාඨකයාට මග පෙන්වයි.
බුදුන් වහන්සේ, පෙස්සක අලි හීලෑ කරන්නාගේ පුත්රයා අමතා, මිනිසුන්ගේ සැබෑ ස්වභාවය සැඟවී ඇති බවත්, සතුන් තම ස්වභාවය ප්රකට කරන බවත් පෙන්වා දෙන අතර, ලෝකයෙහි පුද්ගලයන් සතර දෙනෙක් දකින්නට ලැබෙන බව දේශනා කළ සේක. මෙම ප්රභේද සතර, සැපත සොයා යන ගමනේදී පුද්ගලයන් අනුගමනය කරන ප්රධාන මාර්ගයන් නිරූපණය කරයි.
කන්දරක සූත්රයට අනුව පුද්ගල ප්රභේද සතර
The individual who torments themselves.
The individual who torments themselves.
The individual who torments both themselves and others.
The individual who torments neither themselves nor others.
මෙම එක් එක් පුද්ගල ප්රභේදය පිළිබඳව බුදුන් වහන්සේ භික්ෂුන් වහන්සේලා අමතා සවිස්තරව දේශනා කොට ඇත. එම දේශනාවන් ද සැලකිල්ලට ගෙන දැන් අපි වඩාත් ගැඹුරින් මෙම පුද්ගල ප්රභේද හතර විමසා බලමු.
සැපත පතා තමා විසින් තමාම පීඩාවට පත්කරගන්නා පුද්ගලයා
කන්දරක සූත්රයෙහි බුදුන් වහන්සේ විසින් විස්තර කරන ලද පළමු පුද්ගල ප්රභේදය වන්නේ, තමා ව පීඩාවට පත් කරගන්නා වූ, තමාව පීඩාවට පත් කරගන්නා පිළිවෙතෙහි (අත්තන්තපෝ අත්තපරිතාපනානුයෝගමනුයුත්තෝ) සිටින්නා වූ පුද්ගලයා ය. මෙම පුද්ගලයා සැබෑ සැපත සහ විමුක්තිය අපේක්ෂා කරන්නේ ශරීරයට දුක් දීමෙන් සහ අන්තගාමී තපස් පිළිවෙත් අනුගමනය කිරීමෙනි.
සූත්රයෙහි මෙම පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ මෙලෙස සාරාංශගත කළ හැකිය
මොවුන් නිරුවතින් සිටීම, අතින් ආහාර ගැනීම, නිශ්චිත ආහාර වර්ග (මාළු, මස්, සුරා, මේරය වැනි) ප්රතික්ෂේප කිරීම, අතිශය දුර්ලභ ආහාර (අමු කොළ, බඩහමු, ගොම වැනි) පමණක් ගැනීම, දිගු කලකට වරක් (දිනකට වරක්, දෙ දවසකට වරක් හෝ සත් දවසකට වරක්) ආහාර ගැනීම, සහ විවිධ රළු වස්ත්ර (හණවැහැරි, මිනී ඔතපු රෙදි, ගස් පොතු වලින් කළ රෙදි, සත්ත්ව සම්) හෝ සමහර විට කිසිවක් නොඇඳ සිටීම වැනි ක්රියාවන්හි නිරත වෙති. මීට අමතරව, කෙස් සහ රැවුල් උදුරා දැමීම, ආසන ප්රතික්ෂේප කරමින් දිගින් දිගටම සිටගෙන සිටීම හෝ උක්කුටියෙන් (squatting) සිටීම, කටු මත නිදා ගැනීම, සහ දිනකට කිහිප වතාවක් සීතල වතුරේ කිමිදීම වැනි දරුණු ශාරීරික පීඩාවන් ද මොවුන් විසින් සිදු කරනු ලබයි. මෙම ක්රියාවන්හි අරමුණ වන්නේ, පව් පිරිසිදු කර ගැනීම, සසර දුකින් මිදීම හෝ අධ්යාත්මික ප්රගතියක් ලබා ගැනීම යැයි මොවුන් විශ්වාස කරති.
නූතන සමාජයට අදාළත්වය
අද සමාජයේ සූත්රයෙහි විස්තර වන තරම් දරුණු ශාරීරික පීඩාවන් සාමාන්යයෙන් දක්නට නොලැබුණද, “තමා ව පීඩාවට පත්කර ගන්නා” යන සංකල්පය විවිධ නවීන ස්වරූපයන්ගෙන් දැකිය හැකිය. බොහෝ විට පුද්ගලයන් සතුට හෝ සාර්ථකත්වය අපේක්ෂා කරමින් තමාටම අනවශ්ය මානසික හෝ ශාරීරික පීඩාවන් පමුණුවා ගනිති.
අධික වැඩ කිරීම සහ විවේකය නොසලකා හැරීම |Overworking and Neglecting Rest
ඇතැම් පුද්ගලයන් වෘත්තීය සාර්ථකත්වය හෝ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සඳහා අධික ලෙස වෙහෙසෙති. ප්රමාණවත් නින්දක් නොලැබීම, ආහාර වේල් මඟහැරීම, සහ විවේකය හෝ පෞද්ගලික ජීවිතය කැප කිරීම මෙයට ඇතුළත් වේ. මෙය ශාරීරික හා මානසික වෙහෙසට (burnout) සහ දීර්ඝකාලීන සෞඛ්ය ගැටලුවලට තුඩු දිය හැකිය.
අන්තගාමී ආහාර පාලන ක්රම සහ ශරීර ප්රතිරූපය |Extreme Diets and Body Image
පරිපූර්ණ ශරීරයක් හෝ සෞඛ්යයක් අපේක්ෂා කරමින්, ඇතැම් පුද්ගලයන් අතිශය සීමාකාරී ආහාර පාලන ක්රම (extreme diets) අනුගමනය කරයි. මෙය ශරීරයට අවශ්ය පෝෂණය අහිමි කිරීමටත්, මානසික ආතතියටත්, ඇතැම් විට ආහාර ගැනීමේ අක්රමිකතාවලටත් (eating disorders) හේතු විය හැකිය.
අධික වරදකාරී හැඟීම් සහ ස්වයං-දඬුවම් |Excessive Guilt and Self-Punishment
අතීත වැරදි හෝ අඩුපාඩු නිසා අධික ලෙස වරදකාරී හැඟීම් වලින් පෙළෙන පුද්ගලයන්, තමාටම මානසිකව දඬුවම් කර ගනිමින්, සතුට හෝ සාමය අත්විඳීම ප්රතික්ෂේප කළ හැකිය. මෙය මානසික අවපීඩනයට හෝ ස්වයං-හානිකර චර්යාවන්ට (self-harming behaviors) පවා හේතු විය හැකිය.
පරිපූර්ණත්වය අපේක්ෂා කිරීම සහ ස්වයං-විවේචනය |Perfectionism and Self-Criticism
සෑම දෙයක්ම පරිපූර්ණව කිරීමට උත්සාහ කරන පුද්ගලයන්, කුඩා අඩුපාඩු සඳහා පවා තමාටම දැඩි ලෙස විවේචනය කරති. මෙය නිරන්තර මානසික ආතතියට, කාංසාවට සහ අභ්යන්තර අසහනයට මග පාදයි.
ස්වයං-නොසලකා හැරීම සහ වෘත්තීය අන්තගාමීත්වය |Self-Neglect and Professional Extremism
සමහර පුද්ගලයන් තමාගේ දියුණුව හෝ වෘත්තීය සාර්ථකත්වය යැයි සිතා, නිසි කලට ආහාර නොගෙන, ප්රමාණවත් නින්දක් නොලබා, නිසි පරිදි පවිත්රතා සහ සනීපාරක්ෂක ක්රමවේදයන් අනුගමනය නොකොට, පිරිසිදු ඇඳුම් අඳින්නේ නැතිව එකම ඇඳුමෙන් තම වෘත්තියෙහි නියැලෙති. එසේම ආගමික හෝ අධ්යාත්මික කටයුතුවලද නොයෙදෙති. ප්රිය සම්භාෂණ ආදියෙහිද නොයෙදෙති. සැබවින්ම මෙවැනි පුද්ගලයන් තමා විසින්ම තමාව අපහසුවට හෙවත් දුකට පත්කර ගනී. මෙය තමාගේ ශාරීරික, මානසික සහ සමාජීය යහපැවැත්ම නොසලකා හැරීමක් වන අතර, අවසානයේදී සැබෑ සාර්ථකත්වයට හෝ සතුටට බාධාවක් විය හැකිය.
උපමා කතාව: අසීමාන්තික බලාපොරොත්තු නිසා තමාම පීඩාවට පත්කරගත් ආශා
නූතන සමාජයේ, “තමා ව පීඩාවට පත්කරගන්නා” පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා, අපි “ආශා” නම් තරුණියගේ කතාව සලකා බලමු. ආශා, ජාත්යන්තර මට්ටමේ සමාගමක ඉහළ තනතුරකට පත්වීමේ සිහිනයක් දකියි. ඇය විශ්වාස කරන්නේ, එම ඉලක්කය කරා ළඟා වීමට නම්, ඇය අන් සියල්ලන් අභිබවා වෙහෙස විය යුතු බවයි.
දිනපතා උදෑසන 5ට අවදි වන ආශා, රාත්රී 11 වන තෙක් නොනවත්වා වැඩ කරයි. ඇය නිසි වේලාවට ආහාර ගන්නේ නැත, බොහෝ විට පරිගණකය ඉදිරියේම ඉක්මන් කෑම වේලක් ගනී. ඇගේ නින්ද දිනකට පැය 4-5කට සීමා වී ඇත. ඇගේ මිතුරන් ඇයව සමාජ උත්සවවලට සහ විනෝද චාරිකාවලට කැඳවුවද, ඇය නිතරම ඒවා ප්රතික්ෂේප කරන්නේ “මට වැඩ තියෙනවා” යනුවෙනි. ඇය තම පෙනුම හෝ පිරිසිදුකම ගැන එතරම් තැකීමක් නොකරයි; බොහෝ විට එකම ඇඳුමෙන් දින ගණනක් වැඩට යයි. ආගමික හෝ අධ්යාත්මික කටයුතු සඳහා ඇයට කිසිසේත්ම කාලයක් නැත. ඇය නිරන්තරයෙන් තමාගේ කාර්ය සාධනය පිළිබඳව අසතුටින් සිටින අතර, තමා තව තවත් වෙහෙස විය යුතු බවට තමාටම චෝදනා කරයි. “මම තවමත් ප්රමාණවත් නැහැ,” යනු ඇගේ නිරන්තර සිතුවිල්ලයි.
මාස කිහිපයක් ගත වන විට, ආශා දැඩි වෙහෙසට පත් වේ. ඇයට නිරන්තර හිසරදය, ආහාර දිරවීමේ ගැටලු සහ නින්ද නොයාම වැනි ශාරීරික රෝග ලක්ෂණ මතු වේ. මානසිකව ඇය දැඩි ආතතියකින් හා කාංසාවකින් පෙළෙන අතර, ඇගේ සිහිනය වූ වෘත්තීය දියුණුව ඇයට සතුටක් ලබා දෙන්නේ නැත. ඇය තමාටම පීඩා කරමින්, සතුට සොයා යන බව සිතුවද, ඇය සැබවින්ම ළඟා කරගෙන ඇත්තේ දුක් වේදනා සහ අසහනයයි. ආශාගේ කතාව, කන්දරක සූත්රයේ “තමා ව පීඩාවට පත්කරගන්නා” පුද්ගලයාගේ නූතන අනුවාදයක් වන අතර, සැබෑ සැපත පවතින්නේ අන්තගාමීත්වය තුළ නොව, සමතුලිතතාවය සහ ස්වයං-කරුණාව තුළ බව එයින් පැහැදිලි වේ.
මෙම පුද්ගල ප්රභේදය, සැපත සෙවීමේදී අන්තගාමී ප්රවේශයන් අනුගමනය කිරීමෙන් සැබෑ සැපතට වඩා දුක් වේදනා ඇති වන බව කන්දරක සූත්රය මගින් පෙන්වා දෙයි. බුදුන් වහන්සේ අවධාරණය කරන මධ්යම ප්රතිපදාව (Middle Path) මෙවැනි අන්තගාමී ක්රියාවන් ප්රතික්ෂේප කරන අතර, ශරීරයට අනවශ්ය පීඩා දීමෙන් හෝ සැප සම්පත්වල අධික ලෙස එල්බගෙන සිටීමෙන් සැබෑ විමුක්තියක් නොලැබෙන බව දේශනා කරයි. සැබෑ සැපත පවතින්නේ අභ්යන්තර සමතුලිතතාවය, ප්රඥාව සහ මෛත්රිය තුළ බව මෙම සූත්රය අපට සිහිපත් කරයි.
සැපත පතා අනුන්ව පීඩාවට පත්කරන්නා වූ පුද්ගලයා
කන්දරක සූත්රයෙහි බුදුන් වහන්සේ විසින් විස්තර කරන ලද දෙවන පුද්ගල ප්රභේදය වන්නේ, අනුන් ව පීඩාවට පත් කරන්නා වූ, අනුන් ව පීඩාවට පත් කරවන පිළිවෙතෙහි (පරන්තපෝ පරපරිතාපනානුයෝගමනුයුත්තෝ) සිටින්නා වූ පුද්ගලයා ය. මෙම පුද්ගලයා තම සැපත සහ සතුට අපේක්ෂා කරන්නේ අන් අයට හිංසා කිරීම, සූරාකෑම හෝ පීඩා කිරීම තුළිනි.
සූත්රයෙහි මෙම පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ මෙලෙස විස්තර කරයි
“පින්වත් මහණෙනි, අනුන් ව පීඩාවට පත් කරන්නා වූ, අනුන් ව පීඩාවට පත් කරවන පිළිවෙතෙහි සිටින්නා වූ පුද්ගලයා කවරහු ද? පින්වත් මහණෙනි, මෙහිලා එක්තරා පුද්ගලයෙක් ඉන්නවා. ඔහු එළුවන් මරණ කෙනෙක්. ඌරන් මරණ කෙනෙක්. කුරුල්ලන් මරණ කෙනෙක්. මුවන් මරණ කෙනෙක්. ඔහු රෞද්ර යි. මත්ස්ය ඝාතනයේ යෙදෙන කෙනෙක්. සොරෙක්. චෝර ඝාතකයෙක්. බන්ධනාගාරගත වී ඉන්න කෙනෙක්. තවත් යම් කෲරකම් ඇත් ද, ඒවා ත් කරනවා. පින්වත් මහණෙනි, අන්යයන් පීඩාවට පත් කරන පිළිවෙතෙහි සිටින්නා වූ, අනුන් පෙළන්නා වූ පුද්ගලයා කියල යි මොහුට කියන්නෙ.”
මෙම පුද්ගල ප්රභේදය, තම සතුට හෝ වාසිය සඳහා සෘජුවම අන් අයට ශාරීරික, මානසික හෝ ආර්ථික වශයෙන් හානි කරන අය නිරූපණය කරයි. සූත්රයෙහි දක්වා ඇති උදාහරණ (සතුන් මැරීම, සොරකම් කිරීම, අන් අයට දඬුවම් කිරීම) මගින්, තමන්ගේ අවශ්යතා සපුරා ගැනීම සඳහා අන් අයගේ දුක් වේදනා නොතකා හරින පුද්ගලයන්ගේ ස්වභාවය පැහැදිලි කරයි. මොවුන්ගේ ක්රියාවන් පිටුපස ඇත්තේ ආත්මාර්ථකාමිත්වය, කෲරත්වය සහ සංවේදනය නොමැතිකමයි.
නූතන සමාජයට අදාළත්වය |Relevance to Modern Society
කන්දරක සූත්රයෙහි විස්තර වන “අනුන් ව පීඩාවට පත්කරන්නා වූ” පුද්ගලයාගේ සංකල්පය නූතන සමාජයේ විවිධ ස්වරූපයන්ගෙන් දැකිය හැකිය. සූත්රයෙහි දක්වා ඇති සෘජු හිංසන ක්රියාවන්ට අමතරව, වඩාත් සියුම් නමුත් හානිකර ආකාරයෙන් අන් අයට පීඩා කරන අය ද සිටිති.
ව්යාපාරික හා ආර්ථික සූරාකෑම |Business and Economic Exploitation
අධික ලාභය සඳහා සේවක සූරාකෑම, සේවකයන්ට අඩු වැටුප් ගෙවීම, අධික වැඩ පැය ගණන් යෙදවීම, හෝ අනාරක්ෂිත සේවා තත්ත්වයන් පවත්වා ගැනීම මෙයට ඇතුළත් වේ. එසේම, පාරිභෝගිකයන් රවටා ගැනීම, අසත්ය ප්රචාරණ, හෝ වෙළඳපොළ ඒකාධිකාරය අයුතු ලෙස භාවිතා කරමින් අන් අයට හානි කිරීම වැනි අසාධාරණ ව්යාපාරික පිළිවෙත් ද මෙම ගණයට අයත් වේ. තම ආර්ථික වාසි සඳහා පරිසරයට හානි කිරීම, එමගින් අනාගත පරම්පරාවට සහ සමස්ත ජීවීන්ට පීඩා කිරීම ද මෙහිදී සලකා බැලිය යුතුය.
බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම |Abuse of Powerදේශපාලන දූෂණය සහ පීඩනය, එනම් දේශපාලනඥයන් හෝ බලධාරීන් තම බලය අයුතු ලෙස භාවිතා කරමින් මහජනතාවට හෝ විරුද්ධවාදීන්ට පීඩා කිරීම, අසාධාරණ නීති පැනවීම හෝ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීම මෙයට ඇතුළත් වේ. ආයතනික මට්ටමේ හිංසනය (Institutional Bullying) ලෙස, ආයතන තුළ ඉහළ තනතුරු දරන අය විසින් යටත් නිලධාරීන්ට මානසික හෝ වෘත්තීයමය වශයෙන් හිංසා කිරීම ද මෙම ප්රභේදයට අයත් වේ.
අසාධාරණ තරඟකාරිත්වය සහ අවස්ථාවාදය |Unfair Competition and Opportunism
බොහෝ පුද්ගලයන් නූතනයේ තමාගේ සැපත වෙනුවෙන් අනුන් අපහසුවට පත්කරනවා. තමාට අවස්ථාව එනතෙක් නොසිට, අනෙකාගේ අවස්ථාව බලෙන් ලබාගෙන තම අවශ්යතාව ඉටුකර ගැනීම මෙයට ප්රධාන උදාහරණයකි. මෙය අධ්යාපනික, වෘත්තීය හෝ සමාජීය ක්ෂේත්රයන්හි දැකිය හැකි අතර, අන් අයගේ අයිතිවාසිකම් හෝ සාධාරණත්වය නොතකා තම වාසිය තකා ක්රියා කිරීම මෙහිදී සිදු වේ.
සමාජීය හා මානසික හිංසනය |Social and Psychological Torment
සයිබර් හිරිහැර (Cyberbullying) සහ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ අපහාස කිරීම, එනම් අන්තර්ජාලය හරහා පුද්ගලයන්ට මානසික පීඩා, අපහාස කිරීම් හෝ තර්ජනය කිරීම් සිදු කිරීම මෙයට අයත් වේ. පවුල් සබඳතා, මිත්ර සබඳතා හෝ ආදර සබඳතා තුළ චිත්තවේගීය වශයෙන් අන් අයව පාලනය කිරීම, අපහාස කිරීම හෝ මානසිකව පීඩා කිරීම වැනි සම්බන්ධතා තුළ මානසික හිංසනය ද දැකිය හැකිය. ජාතිය, ආගම, ලිංගිකත්වය හෝ වෙනත් අනන්යතාවයන් මත පදනම්ව අන් අයට වෛරය පැතිරවීම හෝ වෙනස්කම් කිරීම (Hate Speech and Discrimination) ද අන් අයට පීඩා කිරීමේ ක්රමයකි.
පොදු සම්පත් අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම සහ පරිසරයට හානි කිරීම |Misuse of Public Resources and Environmental Damage
තම නිවසේ කැලි කසල මංමාවත්වලට හෝ පොදු ස්ථානවලට දැමීම, පොදු දේපල හානිකරීම හෝ නොඑසේනම් තමා සන්තක කර ගැනීම වැනි ක්රියා ද අන් අයට පීඩා කිරීමේ ස්වරූපයන් වේ. මෙය සමස්ත ප්රජාවගේම යහපැවැත්මට සහ ජීවන තත්ත්වයට සෘජුවම බලපාන අතර, පොදු සම්පත් සූරාකෑමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
අපරාධ ක්රියා |Criminal Acts
සොරකම්, මංකොල්ලකෑම්, ප්රචණ්ඩ ක්රියා, ඝාතන වැනි සෘජු අපරාධ මගින් අන් අයට හානි කිරීම ද මෙම ප්රභේදයට අයත් වේ.
උපමා කතාව: අන් අයගේ දුක මත ගොඩනැගෙන සුඛ විහරණය – “ධනංජයගේ කතාව”
නූතන සමාගමක, “සැපත පතා අනුන්ව පීඩාවට පත්කරන්නා වූ” පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා, අපි “ධනංජය” නම් ව්යාපාරිකයෙකුගේ කතාව සලකා බලමු. ධනංජය, විශාල ව්යාපාර ජාලයක හිමිකරුවෙකි. ඔහුගේ එකම අරමුණ වන්නේ කෙසේ හෝ තම ධනය සහ බලය තව තවත් වර්ධනය කර ගැනීමයි.
ධනංජයගේ කර්මාන්ත ශාලාවල සේවකයන්ට ඉතා අඩු වැටුප් ගෙවන අතර, ඔවුන්ට අධික වැඩ පැය ගණනක් යොදවයි. සේවකයන්ගේ සෞඛ්යාරක්ෂාව හෝ සුබසාධනය ගැන ඔහු කිසිසේත්ම තැකීමක් නොකරයි. ඔහුගේ නිෂ්පාදන සඳහා අඩු ගුණාත්මක අමුද්රව්ය භාවිතා කරන අතර, පාරිභෝගිකයන් රවටා ගැනීමට අසත්ය ප්රචාරණ සිදු කරයි. ඔහු තම තරඟකරුවන්ගේ ව්යාපාර කඩාකප්පල් කිරීමට විවිධ අසාධාරණ උපක්රම භාවිතා කරයි. නගරයේ පොදු ඉඩම් සහ සම්පත් අත්පත් කර ගැනීමට හෝ ඒවාට හානි කිරීමට ඔහු පසුබට නොවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ඔහුගේ කර්මාන්ත ශාලාවෙන් පිටවන අපද්රව්ය නිසි ලෙස පිරිපහදු නොකර ගංගාවලට මුදා හරින අතර, එමගින් අවට ගම්මානවල ජනතාවගේ සෞඛ්යයට සහ පරිසරයට දැඩි හානියක් සිදු වේ.
ධනංජය තම දේශපාලන බලය සහ මුදල් යොදාගෙන නීතියේ සිදුරු සොයා ගනී. ඔහු තම නිවසේ කුණු කසළ පවා පොදු ස්ථානවලට හෝ අන් අයගේ ඉඩම්වලට දමයි. අන් අයගේ දුක් වේදනා හෝ පරිසර හානිය ගැන ඔහුට කිසිදු සංවේදනයක් නැත. ඔහු විශ්වාස කරන්නේ, “මගේ සාර්ථකත්වය මගේම දෙයක්, අන් අය ගැන මට වගකීමක් නැහැ” කියාය.
ධනංජය බාහිරින් සාර්ථක, ධනවත් පුද්ගලයෙකු ලෙස පෙනී සිටියද, ඔහුගේ ක්රියාවන් නිසා බොහෝ දෙනෙක් පීඩාවට පත් වෙති. ඔහුගේ සේවකයන් දුක් විඳිති, පාරිභෝගිකයන් රැවටෙති, පරිසරය විනාශ වෙයි, සහ පොදු සම්පත් අහිමි වෙයි. ධනංජයගේ කතාව, කන්දරක සූත්රයේ “අනුන් ව පීඩාවට පත්කරන්නා වූ” පුද්ගලයාගේ නූතන අනුවාදයක් වන අතර, සැබෑ සැපත අන් අයගේ දුක් වේදනා මත ගොඩනැගිය නොහැකි බවත්, එවැනි ක්රියාවන් අවසානයේදී සමාජීය අසමගියට හා තමන්ගේම අභ්යන්තර සාමයට බාධාවක් වන බවත් එයින් පැහැදිලි වේ.
මෙම පුද්ගල ප්රභේදය, සැපත සෙවීමේදී අන් අයට දුක් දීමෙන් අවසානයේදී තමාටම දුක් වේදනා හා අසහනය ඇති වන බව කන්දරක සූත්රය මගින් අවධාරණය කරයි. අන් අයට හානි කිරීමෙන් ලැබෙන ඕනෑම ක්ෂණික තෘප්තියක් තාවකාලික වන අතර, එය කර්ම විපාක, සමාජීය ප්රතිවිපාක සහ අභ්යන්තර මානසික අසහනයට මග පාදයි. බුදුන් වහන්සේ අවධාරණය කරන්නේ අහිංසාව සහ මෛත්රිය තුළින් පමණක් සැබෑ සාමය සහ සතුට ළඟා කරගත හැකි බවයි.
සැපත පතා තමා හා අනුන් පීඩාවට පත්කරන්නා වූ පුද්ගලයා
The Individual Who Torments Both Themselves and Others for Happiness
කන්දරක සූත්රයෙහි බුදුන් වහන්සේ විසින් විස්තර කරන ලද තුන්වන පුද්ගල ප්රභේදය වන්නේ, තමා ව ද අනුන් ව ද පීඩාවට පත්කර ගන්නා වූ, එම වැඩපිළිවෙලෙහිම (අත්තන්තපෝ ච හෝති අත්තපරිතාපනානුයෝගමනුයුත්තෝ, පරන්තපෝ ච පරපරිතාපනානුයෝගමනුයුත්තෝ) සිටින්නා වූ පුද්ගලයා ය. මෙම පුද්ගලයා තම සැපත අපේක්ෂා කරන්නේ තමාටම දුක් දෙමින් මෙන්ම අන් අයට ද පීඩා කරමිනි. මෙය පෙර සඳහන් කළ පුද්ගල ප්රභේද දෙකෙහිම අන්තගාමී ලක්ෂණ එකට මුසු වූ තත්ත්වයකි.
සූත්රයෙහි මෙම පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ මෙලෙස විස්තර කරයි
“පින්වත් මහණෙනි, තමා ව පීඩාවට පත් කරගන්නා වූ, තමා ව පීඩාවට පත් කරගන්නා පිළිවෙතෙහි සිටින්නා වූ ද, ඒ වගේ ම අනුන් ව පීඩාවට පත් කරන්නා වූ, අනුන් ව පීඩාවට පත් කරවන පිළිවෙතෙහි සිටින්නා වූ ද පුද්ගලයා කවරහු ද? පින්වත් මහණෙනි, මෙහිලා එක්තරා පුද්ගලයෙක් ඉන්නවා. ඔහු ඔටුණු පැළඳූ රජෙක් වෙන්නට පුළුවනි. එසේ නැත්නම්, මහාසාර කුලයේ උපන් බමුණෙක් වෙන්නට පුළුවනි. ඔහු නුවරට නැගෙනහිරින් අලුත් යාග ශාලාවක් කරවනවා. ඊට පස්සෙ කෙස්, රැවුල් බාලා අඳුන් දිවි සමක් පොරෝගන්නවා. ගිතෙලින් ශරීරය ඉලීම් පිරිමැදීම් කරනවා. මුවෙකු ගේ අඟකින් පිට කසනවා. රාජමහේසිකාව හා පුරෝහිත බමුණා සමඟ යාග ශාලාවට පිවිසෙනවා. ඉතින් ඔහු අමු ගොම තැවරූ, අමු කොළ අතුල බිම හාන්සි වෙනවා. මව් වැස්සියට සමාන වූ රූප ඇති වසු පැටියෙකු සිටින එළදෙනක ගේ එක් තන පුඩුවකින් යම් කිරක් වැගිරෙයි ද, එයින් රජු යැපෙනවා. දෙවෙනි තන පුඩුවෙන් යම් කිරක් වැගිරෙයි ද, එයින් මහේසිකාව යැපෙනවා. තුන්වෙනි තන පුඩුවෙන් යම් කිරක් වැගිරෙයි ද, එයින් පුරෝහිත බමුණා යැපෙනවා. සිව් වෙනි තන පුඩුවෙන් යම් කිරක් වැගිරෙයි ද, එයින් ගිනි පුදනවා. අනිත් තන පුඩු වලින් වහු පැටියා යැපෙනවා. ඊට පස්සේ ඔහු මෙහෙම කියනවා. ‘යාගය පිණිස මෙපමණ හොඳින් වැඩුණු වෘෂභයෝ නසත්වා! යාගය පිණිස මෙපමණ තරුණ ගවයෝ නසත්වා! යාගය පිණිස මෙපමණ ගව නෑම්බියෝ නසත්වා! යාගය පිණිස මෙපමණ බැටලුවෝ නසත්වා! යාගය පිණිස මෙපමණ එළුවෝ නසත්වා! යාගය පිණිස මෙපමණ වෘක්ෂයෝ සිඳිනු ලබත්වා! යාගයට ඇතිරීම පිණිස මෙපමණ කුස තණ කපනු ලබත්වා!’ එතකොට ඔහුට සිටින යම් දාසයෝ වෙත් ද, යම් ඇත්ගොව් ආදීන් වෙත් ද, යම් කම්කරුවෝ වෙත් ද, ඔවුනුත් දඬුවමට තැති ගන්නවා. බියෙන් තැති ගන්නවා. කඳුළු වගුරුවා ගත් මුහුණින් යුතුව තමයි යාගයට ආවතේව කරන්නේ. පින්වත් මහණෙනි, තමා ව ත් පීඩාවට පත්කරවන වැඩපිළිවෙලක යෙදෙමින්, තමා ව ද පෙළන්නා වූ, අනුන් ව ත් පීඩාවට පත්කරවන වැඩපිළිවෙලක යෙදෙමින්, අනුන් ව ද පෙළන්නා වූ පුද්ගලයා කියල යි මොහුට කියන්නේ.”
මෙම පුද්ගල ප්රභේදය, තම සැපත සහ අධ්යාත්මික අරමුණු සඳහා තමාටම අන්තගාමී පීඩා පමුණුවන අතරම, ඒ සමඟම අන් අයට ද දැඩි ලෙස හිංසා කරන අය නිරූපණය කරයි. සූත්රයෙහි රජෙකුගේ හෝ මහාසාර බමුණෙකුගේ යාගයක් පිළිබඳ උපමාවෙන් මෙය පැහැදිලි කරයි. මෙම පුද්ගලයා යාගය වෙනුවෙන් කෙස් රැවුල් බෑම, රළු වස්ත්ර ඇඳීම, අමු ගොම තැවරූ බිම නිදා ගැනීම වැනි ශාරීරික දුක් විඳීම් සිදු කරයි. නමුත් ඒ සමඟම, යාගය සඳහා විශාල වශයෙන් සතුන් ඝාතනය කිරීමට, ගස් කැපීමට සහ තණකොළ කැපීමට අණ කරයි. මෙහිදී සේවකයන්ට දඬුවම් කරමින්, බිය ගන්වමින්, කඳුළු සලමින් මෙම කෲර ක්රියාවන් සිදු කිරීමට බල කරයි. මෙය තමාගේ අධ්යාත්මික හෝ ලෞකික අරමුණු සඳහා තමාටත්, අන් අයටත්, පරිසරයටත් හානි කරන අන්තගාමී ස්වභාවයක් පෙන්නුම් කරයි.
නූතන සමාජයට අදාළත්වය |Relevance to Modern Society
කන්දරක සූත්රයෙහි විස්තර වන “තමා හා අනුන් පීඩාවට පත්කරන්නා වූ” පුද්ගලයාගේ සංකල්පය නූතන සමාජයේ විවිධ සංකීර්ණ ස්වරූපයන්ගෙන් දැකිය හැකිය. මෙය බොහෝ විට බලය, ධනය හෝ යම් පරමාදර්ශයක් පසුපස හඹා යෑමේදී තමාගේ සහ අන් අයගේ යහපැවැත්ම නොසලකා හරින පුද්ගලයන් තුළින් ප්රකට වේ.
අධිකාරීවාදී නායකත්වය සහ පාලනය |Authoritarian Leadership and Control
ආයතනික හෝ දේශපාලන නායකයන්: තම අරමුණු (උදා: ආර්ථික දියුණුව, බලය තහවුරු කිරීම) සඳහා අධික ලෙස වෙහෙසෙමින්, තමාගේ සෞඛ්යය පවා නොතකා කටයුතු කරන අතරම, තම යටත් නිලධාරීන්ට හෝ පුරවැසියන්ට අධික පීඩනයක් එල්ල කරයි. අසාධාරණ ඉලක්ක පැනවීම, විවේචන නොඉවසීම, සහ තම අරමුණු සඳහා අන් අයව සූරාකෑම මෙයට ඇතුළත් වේ.
ව්යාපෘති කළමනාකරණය: යම් ව්යාපෘතියක් සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා තමාගේ නින්ද, ආහාර වේල් කැප කරන අතරම, තම කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන්ට ද අධික පීඩනයක් එල්ල කරමින්, ඔවුන්ගේ මානසික හා ශාරීරික සෞඛ්යය නොතකා කටයුතු කිරීම.
අන්තගාමී මතවාද සහ ක්රියාකාරීත්වය |Extreme Ideologies and Activism
ආගමික හෝ දේශපාලන අන්තවාදීන්: යම් මතවාදයක් හෝ අරමුණක් (උදා: ආගමික පාරිශුද්ධත්වය, දේශපාලන විප්ලවය) සඳහා තමාටම දැඩි දුක් විඳින අතරම, එම මතයට එකඟ නොවන අන් අයට හිංසා කිරීම, මරා දැමීම හෝ ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීම.
සමාජ ක්රියාකාරීත්වය: යම් සමාජ අරමුණක් සඳහා තමාගේ ජීවිතය පවා කැප කරන අතරම, තම අරමුණට බාධා කරන බව සිතන අන් අයට ප්රචණ්ඩත්වය, අපහාස කිරීම් හෝ මානසික පීඩා කිරීම් සිදු කිරීම.
පවුල් සබඳතා තුළ අන්තගාමී පාලනය |Extreme Control in Family Relationships
දෙමාපියන් හෝ භාර්යාව/ස්වාමිපුරුෂයා: තම පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ “යහපත” යැයි සිතා, තමාටම අධික පීඩනයක් ගෙන, ඒ සමඟම දරුවන්ගේ හෝ සහකරුගේ නිදහස, අදහස් සහ තේරීම් දැඩි ලෙස සීමා කිරීම හෝ පීඩා කිරීම. මෙය මානසික හිංසනය, චිත්තවේගීය සූරාකෑම හෝ ශාරීරික දඬුවම් දක්වා වර්ධනය විය හැකිය. සමහර පුද්ගලයන් තම දියුණුව යැයි සිතා, උදේ පාන්දරම අවදි වී තම බිරිඳ සහ දරුවන් අපහසුවට පත්කරමින්, දවස පුරාම වැඩ කර, බොහෝ රෑ වී නිවසට පැමිණෙන්නේ මත්ද්රව්ය භාවිතා කොටය. ස්නානය පවා නොකොට පැමිණි ඇඳුමෙන්ම නින්දට යන අතර, නින්දේදී අධික ලෙස ගොරවමින් බිරිඳ හා දරුවන් අපහසුවට පත් කරයි. මෙවැනි පුද්ගලයන් නිසි කලට ආහාර නොගෙන, ප්රමාණවත් නින්දක් නොලබා, නිසි පරිදි පවිත්රතා සහ සනීපාරක්ෂක ක්රමවේදයන් අනුගමනය නොකොට, පිරිසිදු ඇඳුම් අඳින්නේ නැතිව එකම ඇඳුමෙන් තම වෘත්තියෙහි නියැලෙයි. එසේම ආගමික හෝ අධ්යාත්මික කටයුතුවලද නොයෙදෙති. ප්රිය සම්භාෂණ ආදියෙහිද නොයෙදෙති. සැබවින්ම මෙවැනි පුද්ගලයන් තමා විසින්ම තමාව අපහසුවට හෙවත් දුකට පත්කර ගනී.
තරඟකාරී අධ්යාපනික පරිසරයන් |Competitive Educational Environments
තම දරුවන්ගේ අධ්යාපනික සාර්ථකත්වය සඳහා දෙමාපියන් අධික ලෙස වෙහෙසීම (තමාගේ නින්ද, විවේකය කැප කිරීම) සහ ඒ සමඟම දරුවන්ට අධික පීඩනයක් එල්ල කිරීම, ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්යය නොසලකා හැරීම. බොහෝ මව්වරුන් දරුවාගේ අධ්යාපන ඉලක්ක ගැන අධි තක්සේරුවක යෙදෙමින්, තම දරුවාට පාසල් අධ්යාපනයත්, පුද්ගලික අධ්යාපන ආයතනවල අධ්යාපනයත්, මාර්ගගත (online) අධ්යාපනයත් එකවර ලබා දෙමින් දරුවා වෙහෙසට පත් කරයි. මවද ඒ හා සමානව තම කාලය, ශ්රමය මහ පාරට ගතකරමින් වෙහෙස වෙයි; නිදි වරමින් කාලය ගතකරයි. බොහෝ විට අවසානයේ දරුවාත් මවත් දෙදෙනාම මානසිකව හා කායිකව රෝගීන් බවට පත්වෙයි.
මෙම පුද්ගල ප්රභේදය, සැපත සොයා යන ගමනේදී තමාටත්, අන් අයටත් හානි කරන ද්විත්ව අන්තගාමීත්වයක් පෙන්නුම් කරයි. සූත්රයෙහි පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙවැනි ක්රියාවන්ගෙන් සැබෑ සැපතක් හෝ විමුක්තියක් නොලැබෙන අතර, එය අවසානයේදී තව තවත් දුක් වේදනා, අසහනය සහ සමාජීය අසමගියට මග පාදයි. බුදුන් වහන්සේ අවධාරණය කරන මධ්යම ප්රතිපදාව, තමාට හෝ අන් අයට හිංසා නොකරන, ප්රඥාව සහ මෛත්රිය මත පදනම් වූ ජීවන මාර්ගයක් අනුගමනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරයි.
උපමා කතාව: අන්තගාමීත්වය සහ දුක් වේදනා – “නලින්ගේ කතාව”
නූතන සමාජයේ, “තමා හා අනුන් පීඩාවට පත්කරන්නා වූ” පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා, අපි “නලින්” නම් ව්යාපාරිකයෙකුගේ කතාව සලකා බලමු. නලින්, විශාල නිෂ්පාදන කර්මාන්ත ශාලාවක හිමිකරුවෙකු මෙන්ම එහි ප්රධාන විධායක නිලධාරියා ද වේ. ඔහු විශ්වාස කරන්නේ, තම ව්යාපාරය ලෝකයේ අංක එක බවට පත් කිරීමට නම්, ඔහුට සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලයට අසීමිත කැපවීමක් සහ වෙහෙසක් අවශ්ය බවයි.
නලින් දිනකට පැය 18කට වඩා වැඩ කරයි. ඔහු නින්දට යන්නේ ඉතා අඩුවෙන් වන අතර, බොහෝ විට කර්මාන්ත ශාලාවේම නිදා ගනී. ඔහුගේ ආහාර වේල් අක්රමවත් වන අතර, පෞද්ගලික සනීපාරක්ෂාව පවා ඔහුට එතරම් වැදගත් නොවේ. ඔහු තම පවුලට හෝ මිතුරන්ට කාලය දෙන්නේ නැත, මන්ද ඔහුගේ මුළු ජීවිතයම ව්යාපාරය වටා කේන්ද්ර වී ඇත. ඔහු තමාටම මෙසේ පවසයි: “මම මේ විඳින දුක මගේ අනාගත සාර්ථකත්වය වෙනුවෙන්. මම මේ කැපකිරීම් කරන්නේ මගේ පවුලට හොඳ අනාගතයක් ලබා දෙන්න.”
නමුත් නලින්ගේ මෙම “කැපවීම” ඔහුට පමණක් සීමා නොවේ. ඔහු තම සේවකයන්ට ද අධික පීඩනයක් එල්ල කරයි. ඔවුන්ට දිනකට පැය 14-16ක් වැඩ කිරීමට බල කරන අතර, ප්රමාණවත් විවේකයක් හෝ නිසි වැටුප් ගෙවීමක් සිදු නොකරයි. ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට නොහැකි වූ විට, ඔහු ඔවුන්ට දැඩි ලෙස බැණ වදින අතර, සමහර විට ශාරීරිකව දඬුවම් කිරීමට පවා පෙළඹේ. කර්මාන්ත ශාලාවේ ආරක්ෂක ප්රමිතීන් ඉතා පහළ මට්ටමක පවතින අතර, සේවකයන් නිරන්තරයෙන් අනතුරුදායක තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙති. කර්මාන්ත ශාලාවෙන් පිටවන අපද්රව්ය නිසි ලෙස පිරිපහදු නොකර ගංගාවලට මුදා හරින අතර, එමගින් අවට ගම්මානවල ජනතාවගේ සෞඛ්යයට සහ පරිසරයට දැඩි හානියක් සිදු වේ. ඔහු මේ කිසිවක් ගැන තැකීමක් නොකරන්නේ, “ව්යාපාරය දියුණු කරන්න නම් මේවා සාමාන්යයි” යන ආකල්පයෙනි.
නලින්ගේ නිවස තුළ ද තත්ත්වය වෙනස් නොවේ. ඔහු රාත්රියේ මත්පැන් පානය කර නිවසට පැමිණෙන්නේ බිරිඳට සහ දරුවන්ට බැන වදිමිනි. ඔහුගේ අධික ගොරවීම නිසා බිරිඳට සහ දරුවන්ට නිදා ගැනීමට නොහැකි වන අතර, ඔවුන් නිරන්තරයෙන් මානසික පීඩාවකින් පෙළෙති. ඔහු තම පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ හැඟීම් හෝ අවශ්යතා ගැන කිසිසේත් තැකීමක් නොකරයි.
මාස කිහිපයක් ගත වන විට, නලින්ගේ කර්මාන්ත ශාලාව ආර්ථික වශයෙන් සාර්ථක වුවද, ඔහුට දැඩි සෞඛ්ය ගැටලු ඇති වේ. ඔහු නිරන්තර මානසික අවපීඩනයෙන් හා කාංසාවකින් පෙළෙන අතර, පවුලෙන් සහ සමාජයෙන් ඈත් වී හුදකලා වේ. ඔහුගේ සේවකයන් ඔහුට වෛර කරන අතර, ඔහුගේ පවුල බිඳී යයි. නලින්ගේ කතාව, කන්දරක සූත්රයේ “තමා හා අනුන් පීඩාවට පත්කරන්නා වූ” පුද්ගලයාගේ නූතන අනුවාදයක් වන අතර, සැබෑ සැපත හෝ සාර්ථකත්වය තමාටත්, අන් අයටත් පීඩා කිරීමෙන් ළඟා කරගත නොහැකි බවත්, එවැනි ක්රියාවන් අවසානයේදී ද්විත්ව දුක් වේදනා හා විනාශයකට මග පාදන බවත් එයින් පැහැදිලි වේ.
මෙම පුද්ගල ප්රභේදය, සැපත සෙවීමේදී තමාටත්, අන් අයටත් හානි කරන ද්විත්ව අන්තගාමීත්වයක් පෙන්නුම් කරයි. සූත්රයෙහි පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙවැනි ක්රියාවන්ගෙන් සැබෑ සැපතක් හෝ විමුක්තියක් නොලැබෙන අතර, එය අවසානයේදී තව තවත් දුක් වේදනා, අසහනය සහ සමාජීය අසමගියට මග පාදයි. බුදුන් වහන්සේ අවධාරණය කරන මධ්යම ප්රතිපදාව, තමාට හෝ අන් අයට හිංසා නොකරන, ප්රඥාව සහ මෛත්රිය මත පදනම් වූ ජීවන මාර්ගයක් අනුගමනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කරයි.
සැපත පතා තමා ව ද අනුන් ව ද පීඩාවට පත් නොකරගන්නා වූ පුද්ගලයා
The Individual Who Torments Neither Themselves Nor Others for Happiness
කන්දරක සූත්රයෙහි බුදුන් වහන්සේ විසින් විස්තර කරන ලද සිව්වන සහ අවසාන පුද්ගල ප්රභේදය වන්නේ, තමා ව ද අනුන් ව ද පීඩාවට පත් නොකරගන්නා වූ, එම වැඩපිළිවෙලෙහිම (නේවත්තන්තපෝ හෝති නාත්තපරිතාපනානුයෝගමනුයුත්තෝ, න පරන්තපෝ න පරපරිතාපනානුයෝගමනුයුත්තෝ) සිටින්නා වූ පුද්ගලයා ය. සූත්රයෙහි සඳහන් වන පරිදි, මෙවන් පුද්ගලයෙක් “මෙලොව දී ම තෘෂ්ණා රහිත ව නිවී යන කෙනෙක්. සිහිල් වූ කෙනෙක්. සැප විඳින කෙනෙක්. ශ්රේෂ්ඨ වූ ජීවිතයක් ඇතිව වසන කෙනෙක්” ලෙස විස්තර කෙරේ. මෙය බුදු දහමේ පරම අරමුණ වන අර්හත් භාවයට පත් වූ පුද්ගලයෙකුගේ ලක්ෂණ මනාව නිරූපණය කරයි.
සූත්රයෙහි මෙම උතුම් පුද්ගලයාගේ ගුණාංග මෙලෙස සාරාංශගත කළ හැකිය
බුදුන් වහන්සේ ලෝකයෙහි පහළ වී, දෙවියන්, මරුන්, බඹුන්, ශ්රමණ බ්රාහ්මණයන් සහ දෙවි මිනිස් ප්රජාව සහිත ලෝකයා හට ස්වකීය විශිෂ්ට ඤාණයෙන් සාක්ෂාත් කරන ලද ධර්මය දේශනා කරයි. එම ධර්මය මුල, මැද, අග කල්යාණ වූ, අර්ථ සහිත වූ, පැහැදිලි ප්රකාශන මාධ්යයෙන් හෙබි, පිරිපුන් හා පිරිසිදු නිවන් මඟ බඹසර ප්රකාශ කරයි.
ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්රයෙක් හෝ යම් කිසි කුලයක උපන් කෙනෙක් එම ධර්මය අසා, තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්රද්ධාව උපදවා ගනී. ඔහු ගිහි ගෙය කරදර සහිත බවත්, කෙලෙස් උපදවන මගක් බවත්, පැවිදි බව අභ්යාවකාශය මෙන් නිදහස් බවත් අවබෝධ කර ගනී. ඒකාන්ත පරිපූර්ණ වූ, පාරිශුද්ධ වූ ශාසන බ්රහ්මචරියාවෙහි හැසිරීම ගිහි ජීවිතයේදී දුෂ්කර බව සලකා, කෙස් රැවුල් බහා, කසාවත් දරා, ගිහිගෙයින් නික්ම සසුනෙහි පැවිදි වෙයි.
මෙලෙස පැවිදි වූ භික්ෂුව, භික්ෂූන් වහන්සේලා ආරක්ෂා කරන ශික්ෂා පද (පංචශීලය, දසශීලය, ආදී) ආරක්ෂා කරයි. ප්රාණඝාතය, අදින්නාදානය (සොරකම), අශුද්ධ චර්යාව, බොරු කීම, කේළාම් කීම, පරුෂ වචන කතා කිරීම, හිස් වචන කතා කිරීම වැනි දස අකුසලයන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී, සත්යවාදී, සමඟිය ඇති කරන, මිහිරි, අර්ථවත් සහ ධර්මයට අනුකූල වචන කතා කරයි. ගස් කොළන් වැනසීමෙන් වැළකී, ලද දෙයින් සතුටු වෙමින්, අල්පේච්ඡ ජීවිතයක් ගත කරයි. ඉන්ද්රිය සංවරය පුරුදු කරමින්, ඇස, කන, නාසය, දිව, කය, මනස යන ඉන්ද්රියයන්ට අරමුණු ලැබෙන විට, ඒවාට අධික ලෙස ඇලී සිටීමෙන් හෝ ගැටීමෙන් වැළකී සිටීම. සෑම ඉරියව්වකදීම (ඇවිදින විට, සිටගෙන සිටින විට, වාඩි වී සිටින විට, නිදා සිටින විට, කතා කරන විට, නිහඬව සිටින විට) මනා සිහි නුවණින් (සති සම්පජඤ්ඤයෙන්) යුක්තව කටයුතු කරයි.
මෙම භික්ෂුව හුදෙකලා සෙනසුන්වල වාසය කරමින්, සිතට උපක්ලේශ වන නීවරණ (කාමච්ඡන්දය, ව්යාපාදය, ථීනමිද්ධය, උද්ධච්ච-කුක්කුච්චය, විචිකිච්ඡාව) ප්රඥාවෙන් දුරු කරයි. ඉන්පසු, ධ්යාන (සමාධි) මට්ටම් ඔස්සේ සිත දියුණු කර, පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඤාණය (පෙර භවයන් සිහි කිරීමේ ඤාණය), චුතූපපාත ඤාණය (සත්වයන්ගේ චුති-උප්පත්ති දැකීමේ ඤාණය) සහ අවසාන වශයෙන් ආසවක්ඛය ඤාණය (ආශ්රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඤාණය) ලබා ගනී. මේ තුළින් ඔහු දුක, දුක හටගැනීම, දුක නැතිවීම සහ දුක නැති වීමේ මාර්ගය (ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය) යථාර්ථය අවබෝධ කර ගනී. අවසානයේදී, කාම, භව, අවිද්යා යන ආශ්රවයන්ගෙන් සිත විමුක්ත වී, නැවත ඉපදීමක් නොමැති බවට (ජාතික්ඛය) අවබෝධය ලබයි.
නූතන ගිහි සමාජයට අදාළත්වය |Relevance to Modern Lay Society
කන්දරක සූත්රයෙහි විස්තර වන සිව්වන පුද්ගල ප්රභේදය අර්හත් භාවයට පත් වූ භික්ෂුවකගේ උතුම් මාර්ගය නිරූපණය කළද, එහි අන්තර්ගත මූලධර්ම නූතන ගිහි සමාජයට ද අතිශය ප්රායෝගික හා අදාළ වේ. මෙම පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ සම්පූර්ණයෙන්ම අනුගමනය කිරීමට ගිහියෙකුට නොහැකි වුවද, එමගින් ලබා දෙන හර පද්ධතිය සහ ජීවන දර්ශනය දෛනික ජීවිතයට සාර්ථකව ඒකාබද්ධ කළ හැකිය.
අහිංසාව සහ මෛත්රිය වර්ධනය කිරීම |Cultivating Non-violence and Loving-kindness
1. තමාට හිංසා නොකිරීම: ශාරීරික හෝ මානසික වශයෙන් තමාටම අනවශ්ය පීඩා පමුණුවා ගැනීමෙන් වැළකීම. නිසි විවේකය, සමබර ආහාර වේලක්, සහ මානසික සෞඛ්යය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම.
2. අන් අයට හිංසා නොකිරීම: වචනයෙන්, ක්රියාවෙන් හෝ සිතුවිල්ලෙන් අන් අයට හානි කිරීමෙන් වැළකීම. අන් අයගේ අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කිරීම, සාධාරණත්වය සහ යුක්තිය පවත්වා ගැනීම.
3. පරිසරයට ආදරය: පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම, අපද්රව්ය නිසි ලෙස කළමනාකරණය කිරීම සහ පොදු සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම.
සදාචාරාත්මක ජීවිතයක් ගත කිරීම |Living an Ethical Life
1. පංචශීලය ආරක්ෂා කිරීම: ප්රාණඝාතය, සොරකම, වැරදි කාම සේවනය, බොරු කීම සහ මත්ද්රව්ය භාවිතයෙන් වැළකීම. මෙය සාමකාමී සහ සමගිසම්පන්න සමාජයකට පදනම දමයි.
2. සම්මා වාචා (Right Speech): කේළාම් කීම, පරුෂ වචන සහ හිස් වචන වලින් වැළකී, සත්යවාදී, මිහිරි, අර්ථවත් සහ සමඟිය ඇති කරන වචන කතා කිරීම. සම්මා වාචා යනු ඵලදායී සන්නිවේදනයයි. කියන දේ කරන, කරන දේ කියන, නිවැරදිව භාෂාව හසුරවන, පැහැදිලිව අදහස් ප්රකාශ කරන, වචන වලින් සහ හැඟීම් වලින් අන් අය අපහසුවට පත් නොකරන ස්වභාවයයි. මෙය පවුල්, රැකියා ස්ථාන සහ සමාජීය සබඳතා වැඩිදියුණු කරයි.
3. නීති රීතිවලට අනුකූලව කටයුතු කිරීම: රටක පවතින නීති රීති අනුව කටයුතු කරන පුද්ගලයා නිසි කලට බදු ගෙවයි. ව්යාපාරයේ වංචා සිදු නොකරයි. ස්ත්රී දූෂණ, ළමා අපචාර, අපයෝජන ආදිය සිදු නොකරයි. පොදු දේපල ආරක්ෂා කරයි. අන් අයගේ ගරුත්වය ගැන සිතයි. අසල්වැසියාට කරදරයක් නොවෙයි.
ඉන්ද්රිය සංවරය සහ සිහිකල්පනාව|Sense Restraint and Mindfulness
1. අවධානයෙන් ජීවත් වීම: දෛනික කටයුතු වලදී සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව කටයුතු කිරීම. ඇස, කන, නාසය, දිව, කය, මනස යන ඉන්ද්රියයන්ට අරමුණු ලැබෙන විට, ඒවාට අධික ලෙස ඇලී සිටීමෙන් හෝ ගැටීමෙන් වැළකී සිටීම.
භාවනාව පුරුදු කිරීම: සතිමත් භාවනාව (Mindfulness Meditation) හෝ වෙනත් භාවනා ක්රම පුරුදු කිරීමෙන් සිතේ සාමය සහ ඒකාග්රතාවය වර්ධනය කර ගැනීම. මෙය මානසික ආතතිය අඩු කිරීමට සහ චිත්තවේගීය සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.
අල්පේච්ඡතාවය සහ ලද දෙයින් සතුටු වීම | Contentment and Simplicity
1. අධික භෞතික සම්පත් පසුපස හඹා නොයා, ලද දෙයින් සතුටු වීමට පුරුදු වීම. මෙය මානසික තෘප්තියට සහ අසහනයෙන් මිදීමට මග පාදයි.
2. අනවශ්ය වියදම් සහ භාණ්ඩ පරිභෝජනයෙන් වැළකීම.
ප්රඥාව වර්ධනය කිරීම | Cultivating Wisdom
1. ජීවිතයේ යථාර්ථය පිළිබඳව අවබෝධය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කිරීම. දුක, දුක හටගැනීම, දුක නැතිවීම සහ දුක නැති වීමේ මාර්ගය (චතුරාර්ය සත්යය) පිළිබඳව අධ්යයනය කිරීම සහ මෙනෙහි කිරීම.
2. මිත්යා දෘෂ්ටීන්ගෙන් සහ වැරදි වැටහීම්වලින් මිදීම
නූතන ගිහි සමාජයේ “තමා ව ද අනුන් ව ද පීඩාවට පත් නොකරගන්නා” පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ
වර්තමානයේ ස්ත්රී පුරුෂ භේදයකින් තොරව තම දියුණුව සහ සැපත සොයා පුද්ගලයන් කටයුතු කරනු ලබයි. එහිදී නැණවත් පුද්ගලයා කිසි විටෙකත් වැඩ වැඩිකරගනිමින් අවිවේකී වී ආතතියට පත් නොවෙයි. එසේම තමාගේ සේවකයින්, පවුලේ සාමාජිකයින්, අසල්වාසීන්, හිතමිතුරන් අපහසුවට හෝ පීඩනයට පත් නොකරයි. ඔහුන් සමග සුහදව කටයුතු කරයි. සිනාමුසු මුහුණින් නිරතුරුව කටයුතු කරයි. කාලය කළමනාකරණය කර ගනී. තම සම්පත් ක්රමානුකූලව ප්රතිඵල පාදකව පරිහරණය කරගනී. කිසි විටෙකත් අන් අයට කරදරයක් නොවෙයි. එනිසා මෙම පුද්ගලයාගේ අපේක්ෂාව වන්නේ තමාත් දියුණු වෙමින් අනෙකාත් දියුණුවේ මාවතට රැගෙන යාමයි.
එසේම ලද දෙයින් සතුටු වීම යන්නෙහි නියම අරුත වන්නේ තමාට ඇති දෙයින් සතුටු පිරුණු සැපවත් ජීවිතයක් ගත කිරීමයි. කෙනෙකුට ඉතා අල්ප දෙයක් තිබී ඉන් සතුටු නොවී දුක් වන අවස්ථා ඇත. එසේම තමාට ඉතා අල්ප දෙයක් තිබී ඉන් සතුටු වී සැපවත්ව දිවිගෙවන අවස්ථා ද ඇත. තවද, තමාට බොහෝ සම්පත් තිබියදී එම සම්පත් නිසි පරිදි පරිහරණය නොකොට දුක්ඛිත ජීවිත ගත කරන අය සිටිති. එම පුද්ගලයන් ද ලද දෙයින් සතුටු නොවේ. එසේම ප්රමාණවත් සම්පත් තිබියදී තව තව සම්පත් වෙනුවෙන් අසීමිතව කාලය ශ්රමය කැපකරන පුද්ගලයන් ද සිටිති. ඔහුන්ද ලද දෙයින් සතුටු නොවේ. සැබෑ ලද දෙයින් සතුටු වීම යනු තමා සතු දේ පිළිබඳව තෘප්තිමත් වීම සහ අභ්යන්තර සාමය පවත්වා ගැනීමයි.
කන්දරක සූත්රයේ සිව්වන පුද්ගල ප්රභේදය, සැබෑ සැපත සහ විමුක්තිය පවතින්නේ බාහිර සාධක තුළ නොව, අභ්යන්තර පිරිසිදු බව, සදාචාරය, ඉන්ද්රිය සංවරය සහ ප්රඥාව තුළ බව අවධාරණය කරයි. ගිහි ජීවිතය ගත කරන පුද්ගලයන්ට පවා මෙම මූලධර්ම තම දෛනික ජීවිතයට ඒකාබද්ධ කර ගැනීමෙන්, වඩාත් සාමකාමී, තෘප්තිමත් සහ අර්ථවත් ජීවිතයක් ගත කිරීමට හැකියාව ලැබේ. එය තමාටත්, අන් අයටත්, සමස්ත සමාජයටත් යහපත සලසන මාර්ගයයි.
උපමා කතාව: සමතුලිත ජීවිතයක සැබෑ සතුට – “නිමාලිගේ කතාව”
නූතන සමාජයේ, “තමා ව ද අනුන් ව ද පීඩාවට පත් නොකරගන්නා” පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා, අපි “නිමාලි” නම් තරුණියගේ කතාව සලකා බලමු. නිමාලි, දිනපතා උදෑසන 6ට අවදි වී, කෙටි භාවනාවක නිරත වී, පසුව තම දෛනික කටයුතු ආරම්භ කරයි. ඇය ප්රධාන පෙළේ සමාගමක ව්යාපෘති කළමනාකාරිනියක් ලෙස සේවය කරන අතර, තම රැකියාවට උපරිමයෙන් කැප වේ.
නිමාලි තම රාජකාරී ඉටු කරන්නේ කාර්යක්ෂමව සහ වගකීමෙන් යුතුවය. ඇය තම සේවකයන්ට අධික පීඩනයක් එල්ල නොකරන අතර, ඔවුන්ගේ අදහස්වලට සහයෝගය දක්වයි. ඇය සේවකයන්ගේ මානසික සහ ශාරීරික යහපැවැත්ම ගැන සැලකිලිමත් වන අතර, ඔවුන්ට ප්රමාණවත් විවේකයක් සහ නිසි වැටුප් ලැබෙන බවට වග බලා ගනී. ඇය තම ව්යාපාරික කටයුතුවලදී අවංකභාවය සහ යුක්තිගරුක බව පවත්වා ගනී. නීති රීතිවලට අනුකූලව කටයුතු කරන අතර, කිසිවිටෙකත් අසාධාරණ ක්රියාවලට හෝ වංචාවලට සම්බන්ධ නොවේ. ඇය තම නිවසේ කසළ නිසි ලෙස බැහැර කරන අතර, පොදු ස්ථානවල පිරිසිදුකම ගැන ද සැලකිලිමත් වේ.
නිමාලි තම පවුලට සහ මිතුරන්ට ප්රමුඛතාවය දෙයි. ඇය නිසි වේලාවට නිවසට පැමිණ, පවුලේ අය සමඟ ආහාර ගනී. ඇය තම දරුවන්ගේ අධ්යාපනයට සහය වන නමුත්, ඔවුන්ට අධික පීඩනයක් එල්ල නොකරයි. ඇය සති අන්තයේ පවුලේ අය සමඟ විනෝද චාරිකා යෑමට හෝ මිතුරන් සමඟ කාලය ගත කිරීමට ප්රිය කරයි. ඇය ආගමික කටයුතුවලට ද නිරන්තරයෙන් දායක වන අතර, භාවනාව සහ ධර්ම ශ්රවණය තුළින් තම සිත දියුණු කර ගනී.
නිමාලි සතුටින් හා සාමකාමීව ජීවත් වන්නේ, තමා සතු දේ පිළිබඳව තෘප්තිමත් වන බැවිනි. ඇය අධික ධනයක් හෝ බලයක් පසුපස හඹා යන්නේ නැත. ඇය තම ජීවිතයේ සමතුලිතතාවය පවත්වා ගනී. ඇය තමාට හෝ අන් අයට අනවශ්ය පීඩා පමුණුවන්නේ නැත. ඇයගේ ජීවිතය අන් අයට ආදර්ශයක් වන අතර, ඇය වටා සිටින අය ද ඇයට ගෞරව කරති.
නිමාලිගේ කතාව, කන්දරක සූත්රයේ සිව්වන පුද්ගල ප්රභේදයේ නූතන අනුවාදයක් වන අතර, සැබෑ සැපත පවතින්නේ තමාටත්, අන් අයටත් හානි නොකර, සමතුලිත, සදාචාරාත්මක සහ ප්රඥාවන්ත ජීවිතයක් ගත කිරීම තුළ බව එයින් පැහැදිලි වේ. මෙය බුදු දහමේ මධ්යම ප්රතිපදාවේ සැබෑ අරුත වන අතර, එය මෙලොවදීම සාමය, සතුට සහ විමුක්තිය ළඟා කර ගැනීමට මග පෙන්වයි.
නිගමනය | Conclusion
කන්දරක සූත්රය, මානව වර්ගයාගේ සදාකාලික සැපත සොයා යන ගමන පිළිබඳව බුදුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ගැඹුරු දර්ශනයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙම සූත්රය මගින්, සැපත අපේක්ෂා කරන පුද්ගලයන් තම ක්රියාවන්හි ස්වභාවය අනුව ප්රධාන ප්රභේද හතරකට වර්ගීකරණය කරයි: එනම්, තමාටම පීඩා කරන්නා, අන් අයට පීඩා කරන්නා, තමාටත් අන් අයටත් පීඩා කරන්නා, සහ තමාටත් අන් අයටත් පීඩා නොකරන්නා වශයෙනි.
මෙම ලිපිය තුළින්, මෙම එක් එක් පුද්ගල ප්රභේදයේ සූත්රයෙහි විස්තර වන ලක්ෂණ මෙන්ම, නූතන සමාජයට ඒවායේ අදාළත්වය ද විමර්ශනය කරන ලදී. අද සමාජයේ දක්නට ලැබෙන අධික වැඩ කිරීම, අන්තගාමී ආහාර පාලන, වරදකාරී හැඟීම්, පරිපූර්ණත්වය අපේක්ෂා කිරීම, ස්වයං-නොසලකා හැරීම, ආර්ථික හා සමාජීය සූරාකෑම්, බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම, අසාධාරණ තරඟකාරීත්වය, සමාජීය හිංසනය සහ අධ්යාපනික පීඩනය වැනි සංකීර්ණ ගැටලු, සූත්රයෙහි විස්තර වන පළමු පුද්ගල ප්රභේද තුනෙහි නවීන ස්වරූපයන් ලෙස හඳුනාගත හැකිය. මෙම ක්රියාවන්, සැබෑ සැපතට වඩා දුක් වේදනා හා අසහනය ඇති කරන බව සූත්රය අවධාරණය කරයි.
අවසාන වශයෙන්, කන්දරක සූත්රය මගින් පෙන්වා දෙන සිව්වන පුද්ගල ප්රභේදය, එනම් තමාටත් අන් අයටත් පීඩා නොකරන පුද්ගලයා, සැබෑ සාමය, සතුට සහ විමුක්තිය ළඟා කර ගැනීමේ උතුම් මාර්ගය නිරූපණය කරයි. මෙම මාර්ගය, අහිංසාව, මෛත්රිය, සදාචාරය, ඉන්ද්රිය සංවරය, සිහිකල්පනාව, අල්පේච්ඡතාවය සහ ප්රඥාව වර්ධනය කිරීම තුළින් ගිහි සමාජයට පවා ප්රායෝගිකව අනුගමනය කළ හැකිය. කන්දරක සූත්රයේ හරය වන්නේ, සැබෑ සැපත පවතින්නේ අන්තගාමී ක්රියාවන් තුළ නොව, තමාටත් අන් අයටත් යහපත සලසන, සමතුලිත, සදාචාරාත්මක සහ ප්රඥාවන්ත ජීවන රටාවක් තුළ බවයි. මෙම දර්ශනය, නූතන මානවයාට වඩාත් සාමකාමී, තෘප්තිමත් සහ අර්ථවත් ජීවිතයක් ගත කිරීමට මග පෙන්වන සදාකාලික පණිවිඩයකි.
